Nhà văn – Nhà báo Nguyễn Vĩnh Nguyên: Mộng hương xa

"Với tôi, bản lĩnh lớn nhất của đàn ông là làm một thằng đàn ông. Thành công lớn nhất đó là: không coi mọi thành tựu là thành công. Thất bại lớn nhất đó là: không coi những thất bại là thua cuộc", nhà văn Nguyễn Vĩnh Nguyên chia sẻ

nguyen-vinh-nguyen-hinh-anh

Thời gian gần đây, có thể nói cuốn sách Đà Lạt, một thời hương xa (Du khảo văn hóa Đà Lạt 1954 – 1975) của nhà văn Nguyễn Vĩnh Nguyên là một trong những cuốn khảo cứu về một miền đất hiếm hoi gây tiếng vang lớn trong cả giới nghiên cứu lẫn người yêu văn học. Nhiều người yêu Đà Lạt nhưng dường như sách về Đà Lạt không nhiều.

Tác giả Nguyễn Vĩnh Nguyên, đi qua tuổi trẻ ở giảng đường Đại học Đà Lạt, nơi từng là không gian văn hóa – giáo dục khai phóng trong quá khứ hào hoa. Anh lê mòn những bước chân hải hồ để rồi quay lại nỗi ám ảnh cũ, nơi thành phố sương mù với những trí thức/nghệ sỹ lỗi lạc như Phạm Công Thiện, Bùi Giáng, Trịnh Công Sơn, Lê Uyên & Phương từng viễn du và để lại nhiều dấu tích… Esquire đã có cuộc phỏng vấn nhà văn để hiểu thấu đáo hơn những gì đã làm nên một Nguyễn Vĩnh Nguyên với mộng tưởng hương xa quá vãng.

Cuốn sách Đà Lạt, một thời hương xa (Du khảo văn hóa Đà Lạt, 1954 – 1975): Một tác phẩm văn hóa đọc quan trọng trong thời gian vừa qua, không chỉ đối với nền văn hóa mà còn đối với cá nhân những người yêu thành phố Đà Lạt. Đà Lạt hào hoa của ngày quá vãng đã mãi mãi lùi xa vào dòng chảy thời gian. Những người yêu mến thành phố này dù muốn tìm hiểu thêm thông tin về thời hương xa đó cũng rất khó khăn. Cuốn sách này ít nhiều thỏa đáp được mong mỏi đó. Khi người ta chợt nhận ra những giá trị, di sản thiên nhiên, văn hóa có thể vụt biến mất như giấc mộng thì những cuốn sách như vậy thật đáng quý.

nguyen-vinh-nguyen-hinh-anh 2

ESQUIRE (ESQ): Ước mơ đầu tiên của anh là gì?

NGUYỄN VĨNH NGUYÊN (NVN): Thời thơ ấu ở Cam Ranh, nhà tôi gần đường tàu Bắc – Nam. Nhìn những chuyến tàu đi qua, tôi ước mơ được bước lên một con tàu và đi mãi, không có ga dừng. Ước mơ về những chuyến du hành đó còn theo tôi cho đến thì hiện tại. Viết là chuyến du hành không có ga dừng.

ESQ: Tuổi trẻ của anh như thế nào?

NVN: Tôi có hơn 15 năm lang bạt giang hồ, ba-lô đựng vài ba bộ áo quần và mấy quyển sách. Một cuộc sống “on the road” đúng nghĩa. Báo chí chỉ là một điều kiện để đắm vào giấc mộng xê dịch, nếm trải cuộc sống. Còn văn chương, tôi đặc biệt coi thường việc “đi thực tế sáng tác”. Tôi đi chơi là chính. Viết, nếu có, là giữa những chuyến đi hay giữa những cuộc tình, khi đang rảnh quá không chịu nổi.

ESQ: Anh là một người may mắn?

NVN: Tôi may mắn chứ. Vì ít ra, tôi luôn tự thấy mình có những chân trời để làm một người bay. Cuộc sống của tôi cho đến lúc này vẫn giữ được thế sống độc lập, chủ động và tạm gọi là nhiều màu sắc.

ESQ: Cái ác đang nảy nở và lan nhanh ở mọi nơi. Tâm thế của anh lúc này là gì?

NVN: Giữ mình để đừng ác. Đó là thành trì cuối cùng mà tôi không cho phép mình thất thủ. Ngoài ra, cũng không việc gì phải nhìn vào cái ác mà hốt hoảng. Cần một sự tĩnh tại và sáng sủa trong cách nhìn đời sống. Cách ta nghĩ chi phối cách ta sống. Tôi nghĩ cách sống bình thản, tích cực, chính trực sẽ thêm vào cuộc đời những giá trị tốt lành.

ESQ: Anh thường suy ngẫm về điều gì?

NVN: Tôi nghĩ nhiều về sự bất an của con người trong xã hội. Người nghèo túng bất an đã đành, người giàu có và quyền lực cũng thấy bất an, không vui, không hạnh phúc. Trục trặc lớn nhất trong hệ sinh thái này, có lẽ là những đứt gãy trong niềm tin, nhân tâm; là cuộc sống được đặt trên một hệ quy chiếu bất ổn.

ESQ: Anh có bi quan không?

NVN: Tôi không bi quan, nhưng phải thừa nhận rằng, khi chúng ta chưa có kinh tế thị trường đúng nghĩa thì đã nảy sinh một thứ xã hội thị trường hoang dại. Ở trong xã hội thị trường, mọi con người bằng mọi cách thế, theo đuổi trị giá thay vì giá trị. Cuộc khủng hoảng văn hóa đại chúng và thẩm mỹ là những hệ lụy không thể tránh khỏi. Làm sao có được hạnh phúc hay sự trân trọng nhân văn, cái đẹp khi sự thịnh vượng được tính toán bằng các chỉ số, bỏ qua những hệ giá trị tinh thần? Sự giàu có, đa dạng trong thế giới tinh thần và nền tảng nhân văn đang bị xem nhẹ.

nguyen-vinh-nguyen-hinh-anh 3

ESQ: Rồi anh dạy con mình như thế nào?

NVN: Con trai tôi, Harin, nay gần 5 tuổi, mê truyện. Tôi là người truyền cảm hứng cuộc sống cho anh bạn nhỏ qua những câu chuyện đọc hằng đêm. Từ khi cháu mới 3 tuổi, mỗi cuối tuần, cha con tôi thường ngồi quán cà phê hay vác ba-lô nhảy lên xe bus lang thang trong thành phố. Tôi thích dành thì giờ để hai cha con chơi đàn, hát hò. Từ nhỏ, nếu có điều kiện được trang bị kháng thể tinh thần tốt thì khi lớn lên sẽ đủ nội lực để có thể chọn lựa một đời sống độc lập, biết khước từ mọi điều tầm thường, sống vị tha, nhân ái và chính trực.

ESQ: Khi thực hiện cuốn sách du khảo văn hóa Đà Lạt, một thời hương xa, phải chăng anhe sợ những điều tốt đẹp của Đà Lạt đang và sẽ mất đi mãi mãi?

NVN: Chúng ta không thể chống lại sự thay đổi, đặc biệt là sự thay đổi trên cơ thể một đô thị đã kinh qua quá nhiều biến cố thời cuộc, chịu những sang chấn nội tại với một vỏ bọc yên bình. Cuộc du hành của tôi về quá khứ Đà Lạt giúp tái hiện một phần khung cảnh thời hoàng kim đã bị phủ bụi và bôi xóa bởi định kiến và thời gian. Phục dựng lại, ít ra là chống lại sự bôi xóa ký ức và nhận diện công bằng hơn những giá trị thuộc về hôm qua. Cần bác bỏ nhiều điều từng bị áp đặt, diễn giải sai. Ở phương diện khác, sự phục dựng đó ngầm đưa ra một đề nghị cần thiết lúc này – văn hóa phải là dòng chảy có tính liền mạch.

Trong suốt quá trình tôi thực hiện cuốn sách, có nhiều kỷ niệm thú vị. Tôi nhớ nhất là trong khi đi xác định lại địa chỉ căn biệt thự mà họa sỹ Đinh Cường, Trịnh Cung đã thuê để vẽ tranh (trong những năm 1962-1965); nơi Trịnh Công Sơn, Khánh Ly hay lui tới, tôi đã làm quen với một gia đình người Hà Nội di cư vào Đà Lạt từ thập niên 1940. Một gia đình sống nhỏ nhẹ, lịch lãm. Họ chọn một khoảng lùi xa trước mọi đổi thay của thành phố hiện tại. Sau những lần tiếp xúc dè dặt, tôi đã được họ tin, chia sẻ những kho tư liệu hình ảnh quý của gia đình và nhiều câu chuyện hay, giúp tôi có đủ dữ liệu làm sống lại con đường sang cả một thời – Rue des Roses (nay là đường Huỳnh Thúc Kháng). Từ những ân tình đó, tôi được đi vào tâm quyển của văn hóa Đà Lạt. Những điều thú vị từ cuộc du hành không dừng lại trên những trang sách.

ESQ: Đà Lạt, Sa Pa… hay những di sản kiến trúc, những miền đất hòa lành của Việt Nam đang dần thúc thủ trước những Trung tâm thương mại, lợi ích kinh tế… Anh nghĩ sao về một ngày nào đó Việt Nam sẽ chẳng còn lại ký ức gì, rừng trơ trọi, biển chẳng còn cá tôm…?

NVN: Sự hiện đại hóa theo kiểu hãnh tiến hay trọc phú, học đòi, chà đạp lên di sản, ký ức đang xảy ra ở các thành phố. Sự phát triển bằng cách bán rẻ tài nguyên thiên nhiên đôi khi làm cho tôi nghĩ rằng, họ, những kẻ gây ra thực tế đó chẳng khác chi loài chậm cảm. Hãy nhìn cái cách họ ăn dần đuôi của mình, ăn lên cơ thể của mình mà chẳng có chút cảm giác đau đớn.

nguyen-vinh-nguyen-hinh-anh 4

Thật kinh khủng! Khốn khổ thay, cảm giác đau đớn lại thuộc về nền văn hóa của chúng ta và con cái chúng ta, những người có lương tri và ưu tư. Chưa bao giờ như lúc này, cần những tiếng nói chính trực, trí thức, những hành động quyết liệt để bảo vệ hệ sinh thái cho tương lai.

ESQ: Anh còn thú vui hay đam mê nào ngoài văn chương?

NVN: Tôi thích ở nhà trồng cây, ngắm cây. Tôi cũng thích ngồi cà-phê một mình vào các buổi sáng. Tôi mê tất cả phim của Lars von Trier, những bộ phim hay bất khả diễn giải.

ESQ:Thất bại lớn nhất anh từng đi qua?

NVN: Tôi đã không trò chuyện với người cha của mình sớm hơn. Chúng tôi chỉ chơi thân với nhau trước khi ông mất khoảng ba tháng.

ESQ: Niềm tin lớn nhất trong anh là gì?

NVN: Tôi vẫn hằng tin vào sự thiện tâm thẳm sâu trong mỗi con người.

ESQ: Cảm ơn anh!

BÀI: THIÊN CA

ESQUIRE VIỆT NAM

Đừng bỏ qua:

Bình luận