Có hơn một con đường đúng

Ba mươi tuổi, thậm chí bốn mươi nhăm tuổi, tôi vẫn khăng khăng chỉ có một con đường duy nhất đúng (hoặc hiệu quả nhất) để đạt một mục đích

mot-con-duong-hinh-anh

Suy nghĩ duy ý chí đó thực ra không hẳn là sai lầm: bằng chứng là áp dụng nó, tôi đã vượt qua được nhiều thử thách khắc nghiệt của cuộc đời và hướng dẫn thành công về sự nghiệp cho một số học trò. Giờ đây, ở ngưỡng cửa tuổi năm mươi, cái tuổi tri thiên mệnh, tôi đã thay đổi nếp nghĩ cố hữu. Đó là không nhất thiết chỉ có một cách sống, một cách thực thi công việc, một đường hướng, một nhân sinh quan đem lại kết quả. Có nhiều, nhiều hơn một sự đúng.

Trước hết, ta hãy thử định nghĩa đúng và sai. Thông thường, đúng dẫn đến thành công, sai thì thất bại. Đến lượt chúng, thành bại lại là những khái niệm không dễ phân định, nếu nhìn từ những góc độ khác nhau và áp dụng vào các trường hợp riêng lẻ. Như ở giới trẻ, thì xăm mình, giải phẫu thẩm mỹ, tự thể hiện, tạo hình ảnh cá nhân trong cộng đồng ảo, suy cho cùng là đúng hay sai? Có ích hay có hại? Nên làm hay luôn nên tránh?

Những bi kịch và va vấp tuổi trẻ thế hệ tôi đã được hàn gắn, cứu chữa nhờ một biện pháp nào đó (đấy là đường trước kia tôi cho là duy-nhất-đúng) thì ngày hôm nay, tuổi trẻ hôm nay có nhất thiết phải làm như vậy không, khi họ không có những va vấp y hệt của chúng tôi, khi họ thậm chí còn không hình dung ra được bi kịch là thế nào, kể cả trong mơ? Rõ ràng không thể áp dụng một nguyên tắc bất di bất dịch cho mọi trường hợp. Thời thế đã khác, những cá nhân lại khác nhau. Cuộc đời tôi được xây đắp dựa trên kỷ luật. Nói như thế, hẳn nhiều bạn ngạc nhiên, vì tôi “có vẻ” rất tận hưởng đời sống, nhàn nhã, đeo đuổi những thú chơi công phu, có khi còn bị cho là lười biếng, xa hoa, buông thả. Không đâu, bản thân tôi đã trải qua những biến cố gì, đã mất tuổi thơ như thế nào và đã tiêu phí tuổi thanh xuân ra sao, tôi đều bộc bạch rất chân thành. Tôi không có niềm sung sướng nào được cho tặng miễn phí và hoàn toàn không được phúc lạc trên trời rơi xuống cả về vật chất lẫn tư chất.

Không phải người thông minh vốn sẵn tính trời. Không được ủng hộ bất cứ phương diện nào trên đoạn đường sự nghiệp. Thế là toàn bộ tuổi thanh xuân lẽ ra để tận hưởng (hoặc liều lĩnh thử sai), tôi đặt ra và khép mình vào một thứ kỷ luật khắc nghiệt. Như của quân đội. Thậm chí còn hơn thế, như của một giáo phái khắc kỷ khổ tu và ép xác. Tôi không ngừng đọc, học và luyện tập là để mài giũa kỹ năng nghề nghiệp (để làm công việc của một nghệ sỹ) và kỹ năng sống (khả năng vượt qua những trở ngại, nâng ngưỡng chịu đựng, trở nên khôn ngoan nhanh nhạy hơn, thức thời hơn, tự tạo ra niềm vui vì như tôi đã nói trên, không ai ban cho tôi niềm vui miễn phí cả). Già nửa đoạn đời, tôi biết đấy là cách duy nhất tôi có thể làm. Song chúng ta, ai cũng vậy thôi, chẳng nhất thiết phải áp đặt cái đúng của mình vào quảng đại quần chúng. Đây là tinh thần mà ta có thể gọi tên: tinh thần không phán xét.

mot-con-duong-hinh-anh   2

Nếu tôi ăn trưa đúng ngọ, ăn chiều đúng bảy giờ, vào giường đúng mười một giờ đêm, thức giấc lúc năm giờ sáng, mỗi tuần đọc bốn cuốn sách, tôi có quyền chỉ trích người ăn khuya, thức đêm, cả năm không đọc cuốn sách nào? Trước kia, khi tôi còn ít tuổi, tôi đã vậy đấy. Chỉ trích. Dán nhãn nữa: SAI. Mỗi mình mình đúng.

Cơn cớ cho tôi viết tạp văn này không phải vì bỗng dưng nổi hứng kể lể thành tích hay là xu hướng phản tỉnh của tuổi chớm già. Không. Chẳng có gì phải làm vậy. Tôi viết sau khi đã nghĩ nhiều về những comments liên quan đến cách sống, cách ứng xử xã hội, cách nhìn nhận và phân tích vấn đề của các bạn (đa phần là trẻ) trên Facebook thời gian vừa qua. Điều tôi lưu tâm và có chút quan ngại nữa, là hình như các bạn ít chấp nhận những gì khác mình. Hai chiếc lá trên cùng cành không giống nhau, nửa trái và nửa phải của một thân thể không hoàn toàn đối xứng, vậy nhưng chúng ta lại khó thu xếp tâm lý đón nhận sự khác biệt giữa ta và kẻ khác. Chúng ta coi mọi thứ khác mình là sai lầm, là đi ngược đà tiến hóa, là chậm hiểu vụng về nhút nhát. Chúng ta coi bản thân là đại diện cho những gì tiến bộ nhất, văn minh nhất, đẹp đẽ nhất. Thái độ ấy, nhìn từ góc độ tương tác mạng ảo, có thể được xem như chiến lược tự thể hiện. Nhưng nhìn rộng hơn, nó bộc lộ một bất thường về tâm lý và ý thức.

Để khuyên người, tôi chọn nhận sai về mình trước. Vâng, tôi đã có một thời cứng nhắc như vậy rồi. Tôi đã nhận ra và đã sửa. Chúng ta hãy cùng sửa: tôn trọng sự khác biệt và hiểu rằng có nhiều con đường dẫn đến chân lý chứ không phải chỉ có một con đường.

I: QUỐC BẢO

ESQUIRE VIỆT NAM

Đừng bỏ qua:

Bình luận