Cuộc chạy đua của các thế hệ

Thời khắc chuyển tiếp năm cũ, mới đã điểm. Những lớp thế hệ mới đang được cân nhắc, đánh giá để xem cuộc chạy tiếp sức của họ liệu có thay đổi bộ mặt thế giới

the-he-hinh-anh

Các thế hệ hình thành qua biến cố lịch sử, chuyển biến xã hội, lớp tuổi hay theo thứ tự dòng họ. Xét theo sinh học, một thế hệ là thời gian từ khi người mẹ có con đầu lòng cho đến khi đứa con gái ấy sinh con lần thứ nhất. Dù tính theo cách nào, các nhà xã hội đều cho rằng mỗi thế hệ chừng 22 năm. Trong tác phẩm Generation X, Tales For An Accelerated Culture, nhà nghiên cứu Douglas Coupland phân loại chi tiết hơn, với 5, 6 thế hệ được đề cập đến.

Câu “tre tàn măng mọc” là hình ảnh dễ thấy hiện nay. Những thế hệ Traditionalist, Baby Boomer và X mà người trẻ nhất nay đã vào tứ tuần, đang theo luật đào thải rời dần “cuộc chơi”, nhường sân cho các thế hệ Y (Thiên niên kỷ), Z và thế hệ Alpha. Ba cái tên này sẽ khởi động, hoặc là một cuộc cạnh tranh hoặc là cuộc chạy tiếp sức. Thế giới mai này cũng từ cuộc chơi ấy mà phát triển, nhiều-ít tốt-xấu tùy thuộc tính cạnh tranh có lành mạnh hay sự tiếp sức có fair play hay không.

Thế hệ Thiên niên kỷ, độ chín trường đời

Thế hệ Y, còn được gọi là thế hệ Thiên niên kỷ (Millennial hay Gen Next) , là những đứa con của thế hệ Baby Boomers, sinh từ năm 1980 đến 2000, tức đang ở độ tuổi 17-37. Lớp người này được đánh giá là sẽ gây ảnh hưởng lớn lên tương lai kinh tế thế giới. Nhóm 95 triệu người chiếm 30% dân số thế giới ấy trưởng thành trong thời kỳ phát triển kỹ thuật truyền thông, khoảng cách giàu nghèo lớn, những năm tháng ảnh hưởng của các sắc dân di trú. Giá trị học lực của họ càng ngày càng cao khiến họ muốn đổi mới và làm chủ chính mình.

Thưở thơ ấu bị tác động bởi thế giới suy thoái nên thế hệ Y chịu cảnh thất nghiệp cao hơn cha anh đi trước. Họ khá bi quan, không quan tâm lắm đến làm ăn. Thế nhưng, khi đến độ chín của tuổi 30, họ bắt đầu lên đến đỉnh điểm những năm tiêu xài. Thế hệ này là nhóm người tiêu dùng quan trọng cho nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt là mua sắm trực tuyến. Dân “Thiên niên kỷ” cũng lập gia đình muộn hơn, quan tâm đến sức khỏe và kết những thương hiệu thể dục vận động hơn, nhưng lại không trung thành lắm với chúng như các thế hệ trước. Họ cũng là fan của những cửa hàng đặc sản, nốc rượu khỏe hơn cha anh. Bù lại, họ được giáo dục tốt hơn hẳn. Tỷ lệ thanh niên từ 18 đến 24 tuổi vào đại học cao hơn bất cứ lớp người nào trong quá khứ. Họ cũng rành rẽ sành sỏi công nghệ thông tin liên lạc, nghe nhìn, bám mạng xã hội để bày tỏ chính kiến. Nói chung, thế hệ Y được xem là đối trọng đáng gờm với hai thế hệ đàn em.

Thế hệ Z dở dở ương ương

Đây là bước chuyển của thiên niên kỷ gồm những người sinh sau năm 2000 với lực lượng đông đảo chiếm đến 18% dân số thế giới. Có thể gọi Z là thế hệ Internet. Bởi không chỉ ỷ lại thái quá vào những công cụ ảo, họ còn mê mạng xã hội và hành xử đôi khi theo kiểu bầy đàn. Điện thoại di động, iPod, iPad là bạn đồng hành một cách vô thức bên người họ. Những tay choai choai đang chừng 16, 17 tuổi này kiếm việc làm không khó như thế hệ Y, nhưng lại yếu thế hơn đàn anh, do không có khiếu tranh luận bằng lời nói hay ngôn ngữ cơ thể. Kèm theo đó họ lại thiếu kiên nhẫn, làm gì cũng muốn thấy ngay kết quả trước mắt.

Các nhà xã hội nhận định, rất khó dự báo đặc tính văn hóa của lớp tuổi này, vì những gì biểu hiện bên ngoài đang theo chiều hướng tiêu cực. Họ sống cá nhân chủ nghĩa, ít tinh thần gia đình, thiếu thỏa hiệp, không tin vào giá trị chung của xã hội. Thế hệ Z khá cứng đầu và hơi vô cảm. Cũng có điểm hay là có lẽ do thích sống với thế giới ảo, nên họ không có khuynh hướng quá khích. Các chuyên gia dự đoán, nếu không có thay đổi trong quan niệm về luân lý và giá trị sống sau năm 2020, cuộc chạy tiếp sức của thế hệ Y và Alpha sẽ bị lớp người Z làm “rơi gậy”, khiến sự phát triển của nhân loại “có vấn đề”.

the-he-hinh-anh 2

Thế hệ Alpha, đột biến lịch sử

Chúng là những đứa trẻ ra đời sau thế hệ Z, là nhóm tuổi cho thấy rõ sự biến đổi trong lịch sử văn minh nhân loại nhất. Bảng mẫu tự chữ cái kết thúc bằng Z. Vậy nên gọi lớp trẻ xuất hiện tiếp theo là gì cho hợp lý? Nhà tương lai học Mark McCrindle giải bài toán cái tên dựa vào cách dùng chữ ở khoa khí tượng, nghĩa là xài hết bảng chữ cái của La Mã và Ả Rập, cứ đi tiếp bằng chữ Hy Lạp. Thế là nhóm cô, cậu ra đời sau năm 2010 có tên là thế hệ Alpha, với hiệu suất sinh hơn 2,5 triệu bé toàn cầu mỗi tuần. Tính ra, cho đến năm 2025, “quân số” của họ sẽ đạt gần 2 tỷ.

Bất cứ trẻ nào dưới 7 tuổi đều rơi vào nhóm Alpha. Những trẻ sẽ ra đời trong 15 năm tới cũng thế. Trẻ dòng Alpha lớn lên với iPad trên tay, cả ngày không rời điện thoại thông minh. Trong khi các đàn anh đơn giản chỉ sử dụng kỹ thuật, cuộc sống của lứa trẻ này sẽ hoàn toàn đắm chìm vào guồng máy khổng lồ của công nghệ thông tin. Chúng tận dụng sức mạnh từ những thay đổi của kỹ thuật ấy để sống. Trong thời thế hệ Alpha, Ấn Độ và Trung Quốc sẽ là tâm điểm, đặc biệt khi đất nước Vạn Lý Trường Thành vừa bãi bỏ chính sách một con kéo dài đã 35 năm.

Trẻ Alpha châu Á sẽ lấn lướt Alpha Âu, Mỹ. Khoảng cách giữa thế hệ Z với Alpha sẽ lớn nhất trong lịch sử tiến hóa loài người. Lý do là ở thời Baby Boomer, những chiếc máy tính đời mới nhất vẫn còn được thao tác bằng tay và dùng cơ, phải hết sức cố gắng và hiểu biết về chương trình người ta mới sử dụng được. Ngày nay chuyện thao tác đã bước từ bàn phím, con chuột rồi nhảy vọt lên đến công nghệ chạm tay màn hình.

Các Alpha con cũng sẽ được tiếp xúc với những kỹ thuật hiện đại ở lứa tuổi sớm hơn các thế hệ đàn anh. Đa số thế hệ Z đã thôi đeo đồng hồ vì đã có điện thoại để xem giờ. Nhưng với thời Alpha, chuyện trẻ có đeo hay không đeo thứ này thứ kia sẽ chẳng còn là vấn đề. Bởi chúng không xem những công nghệ là công cụ sử dụng, mà sẽ tích hợp từng thứ vào chính cuộc sống của mình.

Các học giả cho rằng đây sẽ là lực lượng chủ đạo kiến tạo xã hội tương lai, là một thế hệ thịnh vượng. Tuy nhiên, họ cũng dự báo những thách thức đối với các bậc làm cha làm mẹ, các nhà giáo dục khi tương tác và làm việc với thế hệ này. Bởi có hai điểm mà Alpha cũng hơi giống thế hệ Z, đó là lệ thuộc vào kỹ thuật số và đề cao chủ nghĩa cá nhân. Thế hệ Alpha chắc chắn đã và đang rơi vào chủ nghĩa chậm cảm, lười tương tác với thế giới thực. Thế giới tương lai sẽ khá lạnh lẽo.

Kỳ vọng phía trước

Dù là cạnh tranh hay chạy tiếp sức, 3 thế hệ vừa kể sẽ làm thay đổi bộ mặt nhân loại. Điều kỳ vọng là tất cả sẽ tạo ra thành quả tích cực như những gì thế hệ di dân tại Hoa Kỳ đã từng đạt được. Thế hệ đầu tiên đến Mỹ phần lớn không thông thạo tiếng Anh, không được đến trường, chỉ lo lao động vất vả với mong muốn con cái mình sẽ được giỏi ngôn ngữ chính của bản xứ và được đến trường, học hành đến nơi đến chốn. Đến thế hệ thứ 2 thì điều này đã thành hiện thực, con họ nói giỏi tiếng Anh và được đến trường. Họ lại nuôi tiếp ước mơ làm giàu và thành đạt, có vị trí trong xã hội Mỹ cho thế hệ thứ 3.

Đã đến lúc ông trời bắt những thế hệ cư dân Traditionalist, Baby Boomer, X phải nghỉ chơi. Nếu cơ chế xã hội đổi mới nhanh hơn, tâm lý của thế hệ đi trước thoải mái hơn, việc chuyển giao sẽ diễn ra sớm hơn. Lúc ấy người trẻ được tham gia tích cực, làm đòn bẩy tốt hơn cho các thế hệ sau và tạo ra cuộc chạy tiếp sức hoàn hảo.

Mười năm không phải là quãng thời gian dài, nhưng sự liên kết giữa Y-Alpha, giữa nền tảng tri thức và sự tự tin, giữa kinh nghiệm và sức trẻ đột biến… kỳ vọng sẽ làm nên chuyện. Với điều kiện, thay vì thọc gậy bánh xe bằng tính ngông nghênh vị kỷ của mình, những con người thế hệ Z phải trở thành bản lề hoàn hảo để nối kết giữa Y và Alpha bằng chính thế mạnh của mình. Đó là thuộc tính cách mạng và cái đầu lạnh mà họ sở hữu.

the-he-hinh-anh 3

Các thế hệ X ở Việt Nam

Thế hệ 7X: sinh vào thập niên 1970, tuổi đời từ 38-47, thời kỳ đất nước bao cấp. Họ cũng sống khổ nhưng cái khổ giảm dần đến khi trưởng thành. Bù lại họ có ngoại ngữ tốt, giàu kiến thức hơn. Đây là thế hệ vàng, khao khát làm giàu vì những giá trị khác ngoài tiền.

Thế hệ 8X: sinh từ 1980 – 1989. Họ năng động, hoạt bát, tiếp thu nhanh văn hóa phương Tây. Họ sống mạnh với cái “tôi”, không thích ràng buộc và thích khám phá. Họ có ba vật bất ly thân: thẻ ATM, điện thoại và ổ cứng di động.

Thế hệ 9X: từ 18 đến 27 tuổi. Nhóm này lớn lên với sự phát triển kinh tế, thông tin điện tử, là thế hệ tiến bộ và nổi loạn, tự tin với ngoại ngữ và đặc biệt là Internet. Họ dễ phớt lờ phong tục truyền thống, thích phong cách ngoại. Có nhiều bạn 9X sống dễ buông thả, ăn chơi sành điệu, thích màu mè, nghiện nhiều thứ.

Thế hệ 10X: Những người sinh từ năm 2000 đến năm 2009. Không phủ nhận thế hệ này sản sinh ra nhiều tài năng nhí. Tuy nhiên, thế hệ này còn một bộ phận “sửu nhi” có nhiều tiêu cực từ bạo lực học đường, yêu đương trước tuổi, nói năng ngông cuồng, không để tâm đến những ý thức nơi công cộng…

Các thế hệ Âu Mỹ trước thế hệ thiên niên kỷ

Thế hệ Traditionalist: Chiếm 5% dân số thế giới, sinh trước Thế chiến II (khoảng 1922–1945). Họ chịu ảnh hưởng của thời kỳ loạn lạc, khủng hoảng kinh tế 1929. Nhóm người này rất trung thành với thể chế xã hội, yêu nước, bảo thủ, lịch sự, có tinh thần đạo đức, khó thích ứng với các thay đổi.

Thế hệ Baby Boomer: Chiếm 38% dân số thế giới, sinh vào khoảng 1946-1964, thời điểm bùng nổ sinh sản. Họ mang tinh thần phản chiến, chịu ảnh hưởng cuộc cách mạng tình dục, dễ ghiền ma túy, thích nhạc rock and roll. Vì trưởng thành vào lúc kinh tế bắt đầu thịnh vượng nên ưa nổi, khác người, lạc quan, thiên về lý tưởng, có tinh thần phấn đấu cao, thành công ngoài đời. Điểm không hay về đời sống gia đình là tỷ lệ ly dị cao.

Thế hệ X: Chiếm 32% dân số thế giới, sinh khoảng 1965–1980. Ảnh hưởng nhiều từ các chương trình truyền hình, giải trí. Cha mẹ ly dị nhiều dẫn đến con cái nghiện cocaine, crack. Họ bộp chộp, nóng nảy, ít tin tưởng vào cơ chế xã hội, ác cảm với thành công của thế hệ Baby Boomer và muốn tạo cho mình một sự nghiệp riêng. Họ không ngại thay đổi nghề nghiệp và việc làm, tỷ lệ ly dị cũng cao. Bù lại, họ là những người tiên phong trong công nghệ điện tử, có nhiều sáng kiến và nghị lực.

BÀI: TRẦN TRUNG

ESQUIRE VIỆT NAM

Đừng bỏ qua:

Bình luận