Việt Nam làm gì bảo vệ mình trong sân chơi toàn cầu?

Việt Nam đang và sẽ phải đối mặt với những thách thức to lớn từ những xu hướng mới của bảo hộ mậu dịch, ở mức độ tinh vi, dễ thay đổi và khó lường hơn trước rất nhiều

Canh-quan-Feliz-en-Vista

Hội nhập kinh tế quốc tế, tự do hóa thương mại đã trở thành một xu thế nổi bật, một quá trình phát triển tất yếu của nhân loại. Sự ra đời của các liên kết kinh tế thương mại khu vực, các Hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương và đặc biệt là sự ra đời của Tổ chức Thương mại Thế giới WTO đã làm sâu sắc thêm xu thế tự do hóa thương mại. Tuy nhiên, đây là một cuộc chơi tưởng là bình đẳng nhưng không phải vậy.
Các quốc gia phát triển về trình độ khoa học công nghệ, có lợi thế cạnh tranh, mạnh về sản xuất và xuất khẩu thì sẽ có ưu thế và luôn muốn chiếm phần lợi cho mình. Ngược lại, các quốc gia yếu hơn thì kém thế khi tham gia sân chơi toàn cầu. Yếu thì phải dùng “chiêu”, nên các quốc gia này phải lựa chọn các biện pháp nhằm hạn chế tự do thương mại. Thuế nhập khẩu là một hình thức hạn chế ngoại thương quan trọng và phổ biến nhất. Hiện nay, có nhiều loại rào cản thương mại khác (phi thuế quan) như: hạn ngạch nhập khẩu, các rào cản kỹ thuật, các biện pháp quản lý hành chính, các biện pháp bảo vệ thương mại tạm thời… Một quốc gia luôn đứng trước hai sự lựa chọn: Gỡ bỏ các hàng rào mậu dịch để tự do hóa thương mại hay duy trì các rào cản để tiếp tục chính sách bảo hộ các doanh nghiệp sản xuất trong nước? Vậy, Việt Nam đang và sẽ làm gì trong cuộc chơi hội nhập toàn cầu bất khả kháng cự để không bị thua thiệt, tạo sức hút đầu tư và nâng tầm vị thế đất nước?

Trên bàn cờ của những kẻ khổng lồ
Việt Nam không phải là ngoại lệ. Năm 1986, Việt Nam bắt đầu cải tổ nền kinh tế với tên gọi “Đổi mới”. Mục tiêu chính là chuyển đổi nền kinh tế từ tập trung – bao cấp sang nền kinh tế theo định hướng thị trường. Việt Nam, mặc dù còn là một “vận động viên” yếu trên sân chạy đua “toàn cầu”, nhưng đã hội nhập rất nhanh và sâu rộng. Độ mở cửa thị trường của Việt Nam là rất nhanh. Đến năm 2016, sau hơn 30 năm hội nhập, về quan hệ hợp tác song phương, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với hơn 170 quốc gia trên thế giới, mở rộng quan hệ thương mại, xuất khẩu hàng hóa tới trên 230 thị trường của các nước và vùng lãnh thổ, ký kết trên 90 hiệp định thương mại song phương với các nước và các tổ chức quốc tế (đáng kể nhất, vào ngày 11/01/2007, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của WTO). Thẳng thắn mà nói, Việt Nam không thể không mở cửa thị trường tiêu dùng trên 90 triệu dân của mình. Tuy nhiên, mở đến mức độ nào và thỏa thuận xâm nhập vào thị trường các nước với chi phí bao nhiêu là tối ưu thì luôn là một câu hỏi khó!
Trong xu thế hội nhập đó, Việt Nam đã kỳ vọng nhiều vào Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương – TPP. Tuy nhiên, mọi chuyện có vẻ đã không như ý. Tổng thống Mỹ mới đắc cử Donald Trump trong bài công bố kế hoạch cho 100 ngày đầu tiên tại Nhà Trắng đã cho biết sẽ “ra thông báo về ý định của Mỹ rút khỏi TPP” và thay thế thỏa thuận này bằng cách đàm phán “những thỏa thuận thương mại song phương bình đẳng”. Trong chiến dịch tranh cử, ông Trump đã hứa dừng TPP, một thỏa thuận mà ông Obama từng đặt kỳ vọng sẽ là một di sản lớn về thương mại.
Người dân cũng như nhiều doanh nhân không biết “mô tê” gì về TPP thì giờ nghe tin này cũng không có cảm xúc. Nhưng với lãnh đạo quốc gia và một số doanh nghiệp lớn – xuất khẩu hàng hóa chủ yếu vào thị trường Mỹ thì việc dừng TPP là một tin rất xấu. Không phải vô cớ mà ông Thủ tướng Nhật Bản đã phát biểu: nếu Mỹ rút khỏi TPP thì Hiệp định này không còn ý nghĩa! Mỹ chắc chắn sẽ tăng cường áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại, tăng thuế nhập khẩu và sẽ ảnh hưởng xấu đến một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang Mỹ như dệt may, giầy dép, gỗ, thủy sản… Đây đều là những ngành có kim ngạch xuất khẩu hàng năm trên 1 tỷ USD sang Mỹ. Chưa kể, nhiều doanh nghiệp FDI trong thời gian qua, đã đầu tư mới hoặc mở rộng sản xuất để đón đầu TPP thì bây giờ cũng sẽ chững lại. Như vậy, dòng vốn đầu tư FDI vào Việt Nam cũng sẽ chậm lại.

1486712878-148671202357215-trump-8
Việc vị tổng thống mới đắc cử của Mỹ Donald Trump công kích các Hiệp định thương mại tự do, đến mức kêu gọi đàm phán lại hoặc bãi bỏ Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ với Canada và Mexico và chống đối TPP không phải là một hành vi khó hiểu hay cá biệt. Nền kinh tế toàn cầu đang chứng kiến một hiện tượng đáng lo lắng: phản đối thương mại tự do khi nhiều quốc gia quay trở lại các chính sách hướng nội để vực dậy nền kinh tế sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009. Theo báo cáo của WTO, kể từ tháng 10/2008, đã có 2.800 biện pháp hạn chế thương mại đã được các nước thành viên WTO áp dụng và 75% trong số này vẫn đang có hiệu lực.
Như vậy, chúng ta có thể hình dung bức tranh kinh tế hiện nay như sau: Các quốc gia phát triển thì có xu hướng quay lại chính sách bảo hộ, bảo vệ thị trường trong nước và không muốn tham gia vào các hiệp định thương mại tự do; trong khi các nước nhỏ, yếu thế hơn thì đang vui vẻ mở cửa thị trường nội địa của mình. Có cảm tưởng, đây là một cuộc chơi không công bằng mà kẻ mạnh đã áp đặt luật chơi có lợi cho mình!
Với tình hình này, Việt Nam phải làm sao? Quay trở lại bảo hộ thị trường trong nước?

Điều chắc chắn là sẽ không có một thế giới đại đồng – không rào cản
Vì chân lý trong quan hệ ngoại giao và thương mại: bạn bè là tạm thời, chỉ có quyền lợi quốc gia là vĩnh viễn! Cho nên, thương mại tự do thì vẫn bàn nhưng hỗ trợ các ngành kinh tế nội địa thì vẫn phải tính.
Việt Nam đang và sẽ phải đối mặt với những thách thức to lớn từ những xu hướng mới của bảo hộ mậu dịch, ở mức độ tinh vi, dễ thay đổi và khó lường hơn trước rất nhiều. Việt Nam đã hội nhập sâu rộng nên dư địa để bảo vệ các doanh nghiệp trong nước là không nhiều. Việt Nam gần như không thể dựng lên hàng rào thuế quan nhập khẩu thật cao hay các biện pháp phi thuế quan để hạn chế hàng nhập khẩu. Chúng ta đang chứng kiến các nhà đầu tư trong nước không được ưu đãi bằng đầu tư nước ngoài và gần như không thể thay đổi tình trạng bất hợp lý này.
Vì vậy, có lẽ chúng ta phải chấp nhận thực tế và khôn khéo trong sân chơi toàn cầu hiện nay. Đầu tiên, Việt Nam có thể áp dụng những hàng rào kỹ thuật, vệ sinh an toàn thực phẩm để bảo vệ sản phẩm nội địa chất lượng tốt, bảo vệ nông sản nội địa an toàn. Việt Nam cũng phải mạnh dạn dùng các công cụ kiện chống bán phá giá, chống trợ cấp, nếu hàng hóa nước ngoài cạnh tranh không lành mạnh hay nhập khẩu ồ ạt gây thiệt hại cho sản xuất trong nước.
Đồng thời, những biện pháp hỗ trợ chung cho tất cả các doanh nghiệp, đặc biệt những doanh nghiệp nội địa vốn còn yếu ớt như cải thiện môi trường đầu tư trong nước, hỗ trợ đào tạo lao động, hỗ trợ chi phí nghiên cứu – phát triển…
Điều thứ 2, cần nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam nói riêng và nền kinh tế Việt Nam nói chung.  Cần phải tăng năng suất lao động, ứng dụng tiến bộ công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và kết cấu hạ tầng được cải thiện. Đặc biệt, năng lực đội ngũ cán bộ, công chức, doanh nhân phải đáp ứng được yêu cầu hội nhập.
Tình hình kinh tế, chính trị thế giới đang bất ổn, các quốc gia phát triển luôn muốn áp đặt cuộc chơi. Những quốc gia hùng mạnh nhất đều đang có những bất ổn nội hàm, chủ nghĩa dân túy lên ngôi trở lại và châu Âu tiếp tục chia rẽ, chống lại toàn cầu hóa.
Việt Nam – hiện giữ vị trí khiêm tốn trong cuộc chơi này, nên rất cần sự tỉnh táo, khôn khéo của chính phủ và nỗ lực của tất cả đội ngũ doanh nhân.
Chúng ta không thực thi chính sách cực đoan mở rộng hoặc đóng kín thị trường mà cần cân nhắc độ “mở cửa” phù hợp. Và doanh nhân Việt Nam phải nỗ lực để lớn lên, cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường vốn đã không còn biên giới!

BÀI: TIẾN SỸ NGUYỄN TUẤN QUỲNH

Đừng bỏ qua:

Bình luận